مقدمه
بیماری نیوکاسل همچنان یکی از چالشبرانگیزترین بیماریهای ویروسی طیور در ایران است؛ اما مسئله امروز صنعت طیور فقط «وجود نیوکاسل» نیست، بلکه تغییر ژنتیکی ویروس نیوکاسل و ظهور ژنوتیپهای جدید است که معادلات کنترل بیماری را پیچیدهتر کرده است.
بسیاری از مرغداران با وجود اجرای منظم برنامههای واکسیناسیون، هنوز با موارد زیر مواجهاند:
“تلفات غیرمنتظره-افت شدید تولید تخم یا وزن-علائم عصبی و تنفسی مداوم-بازگشت دورهای بیماری”
این تجربهها یک پیام روشن دارد:
شناخت ژنوتیپهای نیوکاسل در ایران، دیگر یک موضوع دانشگاهی نیست؛ بلکه یک ضرورت مدیریتی و اقتصادی است.
در این مقاله آموزشی از سری «رساله و آموزش دیبا هدیش»، تلاش کردهایم با زبانی ساده اما علمی، موضوع سویهها و ژنوتیپهای جدید بیماری نیوکاسل را برای سه سطح مخاطب بررسی کنیم.
بیماری نیوکاسل چیست؟
بیماری نیوکاسل یک بیماری ویروسی بسیار واگیردار در طیور است که میتواند به شکلهای مختلف ظاهر شود:
“تنفسی (عطسه، خسخس، تنگی نفس)-گوارشی (اسهال سبز)-عصبی (فلجی، پیچش گردن)”
شدت بیماری به نوع ویروس (ژنوتیپ)، وضعیت ایمنی گله و مدیریت فارم بستگی دارد.
ژنوتیپ نیوکاسل یعنی چه و چرا اهمیت دارد؟
“همه ویروسهای نیوکاسل شبیه هم نیستند.”
“ژنوتیپ یعنی تیپ ژنتیکی ویروس؛ چیزی شبیه تفاوت نژاد در یک گونه.”
وقتی درباره «ژنوتیپ نیوکاسل در ایران» صحبت میکنیم، منظور این است که:
_ویروس تغییر کرده- شدت بیماری فرق میکند- پاسخ به واکسن میتواند متفاوت باشد
درک این موضوع، فروشنده را از یک توزیعکننده ساده به مشاور علمی مرغدار تبدیل میکند.
ویروس نیوکاسل (NDV) از خانواده Paramyxoviridae بوده و بر اساس توالی ژن F در کلاس II به ژنوتیپهای متعددی تقسیم میشود. تفاوت در محل cleavage site ژن F عامل اصلی حدت بیماریزایی است.
ژنوتیپهای غالب و جدید بیماری نیوکاسل در ایران
ژنوتیپ VII؛ عامل اصلی اپیدمیهای شدید
ژنوتیپ هفت) ( VII نیوکاسل در ایران
بیشتر موارد نیوکاسل شدید و پر تلفات در ایران مربوط به ژنوتیپ VII است.
ویژگیهای رایج ژنوتیپ VII:
“تلفات بالا حتی در گلههای واکسینه_گسترش سریع در منطقه، ایجاد خسارت اقتصادی سنگین”
این ژنوتیپ دلیل اصلی بسیاری از شکایتهای «واکسن زدیم ولی جواب نداد» است.
مطالعات مولکولی انجامشده در ایران نشان میدهد زیرژنوتیپهای VII.1.1 و VII.2 غالب هستند. فاصله آنتیژنتیکی این سویهها با واکسنهای کلاسیک LaSota و B1 باعث کاهش ایمنی محافظتی کامل میشود.
گاهی نیوکاسل تلفات نمیدهد، اما: “تخم کم میشود- رشد کند میشود- مصرف دان بالا میرود”
اینها اغلب نتیجه ژنوتیپهای بومیشده هستند.
این سویهها معمولاً در گلههایی با ایمنی ناقص گردش میکنند و نقش مهمی در پایدار ماندن ویروس نیوکاسل در منطقه دارند.
برند مادر دیبا هدیش با تمرکز بر آموزش و آگاهی، بر این اصول پایبند است:
“فروش مبتنی بر دانش-تصمیمسازی علمی برای مرغدار-ارتقای سطح فهم بازار، نه فقط فروش محصول”
این نگاه، نیوکاسل را از یک تهدید دائمی به یک ریسک قابل کنترل تبدیل میکند.
شناخت ژنوتیپهای جدید بیماری نیوکاسل در ایران، خط مرز بین:
“مدیریت سنتی و مدیریت علمی-زیان و پایداری-واکنش و پیشگیری”است.
در صنعت امروز طیور، دانش ژنتیکی ویروس، سرمایه نامرئی فارمهای موفق است؛
مسیری که دیبا هدیش آن را بهعنوان یک رسالت آموزشی دنبال میکند.